Leidt 'zwak sperma' tot zwangerschapsmisselijkheid? En wat met ijs op je teelballen? Dit zijn de mythes rond 'spermmaxxing'

In dit artikel:

De trend ‘spermmaxxing’ wint aan populariteit op TikTok en Instagram, waar jonge mannen tips delen om hun spermakwaliteit en vruchtbaarheid te verbeteren. Experts waarschuwen dat veel van die adviezen niet wetenschappelijk onderbouwd zijn en soms zelfs schadelijk kunnen zijn.

‘Zwak sperma’ is geen medische term. Artsen beoordelen sperma onder meer op het aantal zaadcellen, hun beweeglijkheid en hun vorm. Een lagere score op een van die parameters maakt een spontane zwangerschap niet onmogelijk, maar kan de kans erop wel verkleinen. Er is geen bewijs dat een mindere spermakwaliteit leidt tot meer zwangerschapsmisselijkheid. Die klachten worden vooral veroorzaakt door hormonen tijdens de zwangerschap; online worden losse wetenschappelijke bevindingen hierover verkeerd aan elkaar gekoppeld.

Warmte kan de kwaliteit van zaadcellen wel beïnvloeden. Langdurige blootstelling van de teelballen aan warmte, bijvoorbeeld door een hete laptop of telefoon op de schoot, wordt daarom beter vermeden. Ook zeer strakke kleding kan mogelijk ongunstig zijn. Voor de elektromagnetische straling van draadloze apparaten is het bewijs daarentegen onvoldoende: sommige studies vinden een verband met slechtere spermaparameters, andere niet. Normaal dagelijks gebruik is volgens de geraadpleegde artsen voorlopig geen reden tot ongerustheid.

Een ijspak op de balzak is geen bewezen tegenmaatregel. De studies ernaar zijn klein en tonen nauwelijks effect, terwijl rechtstreeks ijs op de dunne huid vrieswonden kan veroorzaken. Ook sauna’s en warme baden hoeven bij matig gebruik niet vermeden te worden. Er is geen overtuigend bewijs dat ze de concentratie of beweeglijkheid van zaadcellen schaden, al kan het ejaculaatvolume tijdelijk lager zijn.

Wie zijn spermakwaliteit wil ondersteunen, heeft vooral baat bij een gezonde levensstijl: gevarieerd eten, voldoende bewegen, een gezond gewicht behouden en tabak en overmatig alcoholgebruik vermijden. Testosteronsupplementen en anabole steroïden kunnen de lichaamseigen aanmaak van sperma sterk verminderen of zelfs stilleggen; langdurig gebruik kan blijvende gevolgen hebben.

De aanmaak van zaadcellen duurt ongeveer drie maanden. Snelle verbeteringen door supplementen of andere ‘sperm hacks’ zijn daarom niet realistisch. Zink is belangrijk voor de zaadcelproductie, maar extra oesters of zinksupplementen verbeteren de vruchtbaarheid niet automatisch wanneer er geen tekort is. Een teveel aan zink kan klachten veroorzaken en mogelijk zelfs DNA-schade aan zaadcellen verhogen.

Een betere spermaconcentratie of beweeglijkheid betekent bovendien niet vanzelf een grotere kans op zwangerschap of een levendgeboorte. Een gezonde levensstijl kan de vruchtbaarheid ondersteunen, maar biedt geen garantie: in België krijgt ongeveer één op de zes koppels of mannen met vruchtbaarheidsproblemen te maken, soms zonder duidelijke oorzaak.